Deprem Bölgesinde Asbest Tehlikesi

Deprem sonrası enkaz kaldırma çalışmalarında binalarda kullanılan asbest, deprem bölgesindekiler için büyük tehlike oluşturuyor.

6 Şubat 2023’te Kahramanmaraş’ta meydana gelen 7,7 ve 7,6 büyüklüğündeki iki deprem 10 ilde büyük yıkıma neden oldu ve hepimizi derinden yaraladı. 18 binden fazla bina yıkıldı ve bu yazının yazıldığı an itibariyle 43 bin 556 kişi hayatını kaybetti. Şu anda enkaz kaldırma çalışmaları devam ediyor. Molozların kaldırılma sürecinde ikincil bir sağlık riski olan asbest tehlikesinin gündeme getirilmesi gerekiyor. Kansorejen bir madde olan asbeste uzun süre boyunca maruz kalmak ölümcül sonuçlar doğurabilir.

Asbest Nedir?

Birçoğumuz geçen yaz Brezilya’dan Aliağa’ya söküm amacıyla yola çıkan gemi olayından asbeste aşinayız. Asbest, kayalarda ve toprakta bulunan doğal olarak oluşan lifli bir mineraldir. Fiber mukavemeti ve ısı direnci nedeniyle asbest, yalıtım için yapı malzemelerinde ve diğer ticari ürünlerde ve yangın geciktirici olarak yaygın olarak kullanılmaktadır. Asbest içeren ürünler bozulursa havaya minik asbest lifleri salınır. Asbest lifleri solunduğunda akciğerlerde sıkışıp kalabilir ve uzun süre orada kalabilirler. Bu solunan lifler kanser de dahil olmak üzere akciğer hasarına ve ciddi sağlık sorunlarına neden olabilir (EPA, 2022).

Asbest Kullanım Alanları

Asbest boru sargısı (EPA, 2022)

Antropojenik faaliyetler, atmosferik asbest liflerinin baskın kaynağıdır. Başlıca antropojenik kaynaklar şunları içerir: açık ocak madenciliği işlemleri (özellikle delme ve patlatma); cevherin ezilmesi, taranması ve frezelenmesi; asbest ürünleri üretimi; asbest içeren malzemelerin kullanımı (otomobillerde ve kamyonlarda kavramalar ve frenler gibi); trans-liman ve asbest içeren atıkların bertarafı; ve yalıtım, yanmazlık, tavan ve yer karoları, çatı zona, alçıpan ve çimento gibi asbest içeren ürünlerle inşa edilen binaların yıkılmasıdır. Bu lifler toza yerleşmeden önce uzun süre havada kalabilir (IARC, 2018).

Ülkemizde asbest geçmiş yıllarda yapı malzemeleri, boyalar, çimento, çatı malzemeleri ve ısı yalıtımında sıklıkla kullanılmıştır. Bölgedeki evlerin çoğunun eski olması nedeniyle havada çok fazla asbest salındığı düşünülmektedir. Asbest deprem bölgesinde en büyük risk altında olanlar arasında itfaiyeciler, polis memurları, sağlık görevlileri, kurtarma ekibi, temizlikle uğraşan kişiler ve moloz üzerinde çalışan gönüllüler yer almaktadır. Risk altındaki diğer kişiler, deprem bölgesine yakın sakinlerdir.

Asbest üretimi ve kullanımı yasaklandı

Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı (IARC), asbest maddesini “kesin kanserojen” tanımlanması ile 1. grupta sınıflandırmaktadır (IARC, 1987). Ağır maruziyetler, inşaat sektöründe ve gemi onarımında, özellikle yenileme, onarım veya yıkım nedeniyle asbest malzemelerinin çıkarılması sırasında meydana gelme eğilimindedir. İşçiler ev iş kıyafetleri ve ekipmanları getirirlerse, asbest liflerini ailelerine taşıyarak onları riske atabilirler (Birleşmiş Devletler Çalışma Departmanı, 2014).

Sağlık riskleri nedeniyle, asbest üretimi ve kullanımı hükümetler tarafından düzenlenmektedir. Asbest kullanımının sağlık açısından tehlikelerine dikkat çeken Dünya Sağlık Örgütü, 2006 yılında “Asbeste Bağlı Hastalıkların Ortadan Kaldırılması” metni ile her türlü asbest kullanımına son vereceğini açıklamış, asbestin kanserojen etkisi için eşik bir değer belirlenebileceğine dair bir kanıt bulunmadığını ve çok düşük maruziyette bile kanser riskinin arttığını açıkça belirtmiştir (Erdoğdu, 2007). Bazı AB Üye Devletleri 1990’larda asbest kullanımını yasakladı ve 2005 yılında AB’de satılan ürünlerde AB çapında asbest yasağı çıkarıldı (Avrupa Çevre Ajansı, 2022). Ülkemizde de asbest üretim ve kullanımı 2010 yılından itibaren yasaklanmıştır (Kurt & Yıldırım, 2016).

Önlemler alınmazsa, asbest deprem bölgesinde ikincil bir felakete yol açabilir

Asbestin zararlı etkilerinin çoğu hemen görülmeyecektir. Genellikle maruz kalma gerçekleştikten yıllar sonra gelişir. Asbeste maruz kalma ile birlikte sigara içmek akciğer kanseri gelişme riskinizi artırır (Amerikan Akciğer Derneği, 2023). Maruz kalmalarının uzun vadeli sağlık sonuçlarını belirlemek için ortam ve kişisel maruziyet ölçümlerinin düzenli yapılması ve bu bireylerin takip edilmesi gerekir. Enkaz kaldırma işleminde çalışan ekipler FFP2, FFP3 toz maskeleri, gözlükler, tek kullanımlık eldivenler gibi malzemeler kullanmalı ve vatandaşların enkaz kaldırma çalışmalarını izlemelerine izin verilmemelidir. 

Kaynaklar

Amerikan Akciğer Derneği. (2023). Asbest.

Avrupa Çevre Ajansı. (2022). Asbest.

Birleşmiş Devletler Çalışma Departmanı. (2014). Asbest Maruziyeti ve Kanser Riski.

EPA. (2022). Asbest Hakkında Bilgi Edinin.

Erdoğdu, S. (2007). Asbest Yasağı ve Türkiye. İş Güvenliği.

IARC. (1987). İnsanlar için Kanserojenik Risklerin Değerlendirilmesi Üzerine IARC Monografileri.

IARC. (2018). Asbest (Kirsotil, Amozit, Tirsit, Tremolit, Aktinolit ve Antofilit).

Kurt, M. A., & Yıldırım, Ü. (2016). Türkı̇ye’de Asbest Yasağı ve Bazı İthal Ürünlerde Asbest Mı̇nerallerı̇nı̇n Araştırılması. Niğde Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, Cilt 5, Sayı 2, 90-96.

Son Yazılar

Kentsel Hava Kirliliği: Kaynaklar ve Kirleticiler
Kentsel Hava Kirliliği: Kaynaklar ve Kirleticiler

2019 yılında Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), hava kirliliğini “insan sağlığı için karşı karşıya olduğumuz en ciddi çevresel tehdit” olarak tanımladı. Bu tehdidi göz ardı etmek, kendi sağlığımızı ve çevremizi dah...

Daha fazla oku
Yerel Yönetimlerin Hava Kirliliği Mücadelesindeki Rolü
Yerel Yönetimlerin Hava Kirliliği Mücadelesindeki Rolü

Hava kirliliğini herhangi bir fiziksel, kimyasal veya biyolojik etmenler tarafından atmosferin doğal özelliklerinin değişmesi olarak tanımlayan Dünya Sağlık Örgütü, hava kirliliğini sağlık açısından önemli bir risk faktörü olara...

Daha fazla oku
Yeni İklim Politikaları-Yeşil OSB
Yeni İklim Politikaları-Yeşil OSB

Temiz havanın solunabileceği bir ortamda yaşamak en temel insan haklarından biridir. Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) verilerine göre dünya nüfusunun %99’u kirli hava soluyor (URL 1). Hava kirliliğinden kaynaklanan sağlık sorun...

Daha fazla oku
İstanbul'da Okulların Hava Kalitesi - 2022 & 2023
İstanbul'da Okulların Hava Kalitesi - 2022 & 2023

Hava kirliliğinin bireyin sağlığı üzerindeki etkileri, toplam kişisel maruziyetle (dış mekân ve iç mekân) ilgilidir. Çocuklar yetişkinlere göre vücut ağırlıklarına göre daha fazla hava solur, daha fazla yiyecek yerler ve daha faz...

Daha fazla oku
Kirletici Kaynaklara Göre Hava Kalitesi Örnekleme Noktaları
Kirletici Kaynaklara Göre Hava Kalitesi Örnekleme Noktaları

Bölgenin kirlilik kaynağına göre hava kalitesi örnekleme noktalarının seçilmesi, hava kalitesinin iyileştirilmesi için en önemli noktalardan biridir.  Türkiye Hava Kalitesi Hava kirliliği, dünyanın önde gelen çevre sağlığı r...

Daha fazla oku
Sektör Sohbetleri#1 - Sinan Yatkın
Sektör Sohbetleri#1 - Sinan Yatkın

Sektör sohbetleri dizisinde, hava sensörlerin gelişimi, kullanımları, fırsatları ve zorlukları ve geleceği hakkında konuşmak için değerli araştırmacılarla bir araya geliyoruz. Serimizin ilk konuğu Sinan Yatkın. Avrupa Komisyonu...

Daha fazla oku
Deprem Bölgesinde Asbest Tehlikesi
Deprem Bölgesinde Asbest Tehlikesi

Deprem sonrası enkaz kaldırma çalışmalarında binalarda kullanılan asbest, deprem bölgesindekiler için büyük tehlike oluşturuyor. 6 Şubat 2023’te Kahramanmaraş’ta meydana gelen 7,7 ve 7,6 büyüklüğündeki iki deprem 10 ilde b...

Daha fazla oku
İnegöl Belediyesi Hava Kalitesi İzleme Ağı
İnegöl Belediyesi Hava Kalitesi İzleme Ağı

İnegöl Belediyesi, hava kalitesini izlemek için Airqoon sensörlerini kullanıyor. Hava kirliliği günümüzde insan sağlığına yönelik en büyük tehditlerden biri kabul edilmektedir. Birçok kentte mevcut hava kalitesi izleme ağları maliy...

Daha fazla oku
Alüminyum
Alüminyum

Alüminyumun dünya kabuğunun %8’ini oluşturan boksit minerali halinde doğadan alınmaktadır. Alüminyum düşük yoğunluk, iletkenlik, işlenebilirlik, hafiflik, dış etkenlere dayanıklılık, düşük bakım maliyetleri gibi konularda sund...

Daha fazla oku
Kadıköy Belediyesi Çevresel İzleme ve Erken Uyarı Sistemi
Kadıköy Belediyesi Çevresel İzleme ve Erken Uyarı Sistemi

Kadıköy Belediyesi, Hava İzleme Ağı için Airqoon’a güveniyor. Kadıköy, yarattığı değerler ile dünyadaki örnek ilçelerden biridir. Belediyeler şehirlerin büyümesini yönetmek ve şehir sakinlerinin sağlığını ve yaşam kal...

Daha fazla oku