Deprem Bölgesinde Asbest Tehlikesi

Deprem sonrası enkaz kaldırma çalışmalarında binalarda kullanılan asbest, deprem bölgesindekiler için büyük tehlike oluşturuyor.

6 Şubat 2023’te Kahramanmaraş’ta meydana gelen 7,7 ve 7,6 büyüklüğündeki iki deprem 10 ilde büyük yıkıma neden oldu ve hepimizi derinden yaraladı. 18 binden fazla bina yıkıldı ve bu yazının yazıldığı an itibariyle 43 bin 556 kişi hayatını kaybetti. Şu anda enkaz kaldırma çalışmaları devam ediyor. Molozların kaldırılma sürecinde ikincil bir sağlık riski olan asbest tehlikesinin gündeme getirilmesi gerekiyor. Kansorejen bir madde olan asbeste uzun süre boyunca maruz kalmak ölümcül sonuçlar doğurabilir.

Asbest Nedir?

Birçoğumuz geçen yaz Brezilya’dan Aliağa’ya söküm amacıyla yola çıkan gemi olayından asbeste aşinayız. Asbest, kayalarda ve toprakta bulunan doğal olarak oluşan lifli bir mineraldir. Fiber mukavemeti ve ısı direnci nedeniyle asbest, yalıtım için yapı malzemelerinde ve diğer ticari ürünlerde ve yangın geciktirici olarak yaygın olarak kullanılmaktadır. Asbest içeren ürünler bozulursa havaya minik asbest lifleri salınır. Asbest lifleri solunduğunda akciğerlerde sıkışıp kalabilir ve uzun süre orada kalabilirler. Bu solunan lifler kanser de dahil olmak üzere akciğer hasarına ve ciddi sağlık sorunlarına neden olabilir (EPA, 2022).

Asbest Kullanım Alanları

Asbest boru sargısı (EPA, 2022)

Antropojenik faaliyetler, atmosferik asbest liflerinin baskın kaynağıdır. Başlıca antropojenik kaynaklar şunları içerir: açık ocak madenciliği işlemleri (özellikle delme ve patlatma); cevherin ezilmesi, taranması ve frezelenmesi; asbest ürünleri üretimi; asbest içeren malzemelerin kullanımı (otomobillerde ve kamyonlarda kavramalar ve frenler gibi); trans-liman ve asbest içeren atıkların bertarafı; ve yalıtım, yanmazlık, tavan ve yer karoları, çatı zona, alçıpan ve çimento gibi asbest içeren ürünlerle inşa edilen binaların yıkılmasıdır. Bu lifler toza yerleşmeden önce uzun süre havada kalabilir (IARC, 2018).

Ülkemizde asbest geçmiş yıllarda yapı malzemeleri, boyalar, çimento, çatı malzemeleri ve ısı yalıtımında sıklıkla kullanılmıştır. Bölgedeki evlerin çoğunun eski olması nedeniyle havada çok fazla asbest salındığı düşünülmektedir. Asbest deprem bölgesinde en büyük risk altında olanlar arasında itfaiyeciler, polis memurları, sağlık görevlileri, kurtarma ekibi, temizlikle uğraşan kişiler ve moloz üzerinde çalışan gönüllüler yer almaktadır. Risk altındaki diğer kişiler, deprem bölgesine yakın sakinlerdir.

Asbest üretimi ve kullanımı yasaklandı

Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı (IARC), asbest maddesini “kesin kanserojen” tanımlanması ile 1. grupta sınıflandırmaktadır (IARC, 1987). Ağır maruziyetler, inşaat sektöründe ve gemi onarımında, özellikle yenileme, onarım veya yıkım nedeniyle asbest malzemelerinin çıkarılması sırasında meydana gelme eğilimindedir. İşçiler ev iş kıyafetleri ve ekipmanları getirirlerse, asbest liflerini ailelerine taşıyarak onları riske atabilirler (Birleşmiş Devletler Çalışma Departmanı, 2014).

Sağlık riskleri nedeniyle, asbest üretimi ve kullanımı hükümetler tarafından düzenlenmektedir. Asbest kullanımının sağlık açısından tehlikelerine dikkat çeken Dünya Sağlık Örgütü, 2006 yılında “Asbeste Bağlı Hastalıkların Ortadan Kaldırılması” metni ile her türlü asbest kullanımına son vereceğini açıklamış, asbestin kanserojen etkisi için eşik bir değer belirlenebileceğine dair bir kanıt bulunmadığını ve çok düşük maruziyette bile kanser riskinin arttığını açıkça belirtmiştir (Erdoğdu, 2007). Bazı AB Üye Devletleri 1990’larda asbest kullanımını yasakladı ve 2005 yılında AB’de satılan ürünlerde AB çapında asbest yasağı çıkarıldı (Avrupa Çevre Ajansı, 2022). Ülkemizde de asbest üretim ve kullanımı 2010 yılından itibaren yasaklanmıştır (Kurt & Yıldırım, 2016).

Önlemler alınmazsa, asbest deprem bölgesinde ikincil bir felakete yol açabilir

Asbestin zararlı etkilerinin çoğu hemen görülmeyecektir. Genellikle maruz kalma gerçekleştikten yıllar sonra gelişir. Asbeste maruz kalma ile birlikte sigara içmek akciğer kanseri gelişme riskinizi artırır (Amerikan Akciğer Derneği, 2023). Maruz kalmalarının uzun vadeli sağlık sonuçlarını belirlemek için ortam ve kişisel maruziyet ölçümlerinin düzenli yapılması ve bu bireylerin takip edilmesi gerekir. Enkaz kaldırma işleminde çalışan ekipler FFP2, FFP3 toz maskeleri, gözlükler, tek kullanımlık eldivenler gibi malzemeler kullanmalı ve vatandaşların enkaz kaldırma çalışmalarını izlemelerine izin verilmemelidir. 

Kaynaklar

Amerikan Akciğer Derneği. (2023). Asbest.

Avrupa Çevre Ajansı. (2022). Asbest.

Birleşmiş Devletler Çalışma Departmanı. (2014). Asbest Maruziyeti ve Kanser Riski.

EPA. (2022). Asbest Hakkında Bilgi Edinin.

Erdoğdu, S. (2007). Asbest Yasağı ve Türkiye. İş Güvenliği.

IARC. (1987). İnsanlar için Kanserojenik Risklerin Değerlendirilmesi Üzerine IARC Monografileri.

IARC. (2018). Asbest (Kirsotil, Amozit, Tirsit, Tremolit, Aktinolit ve Antofilit).

Kurt, M. A., & Yıldırım, Ü. (2016). Türkı̇ye’de Asbest Yasağı ve Bazı İthal Ürünlerde Asbest Mı̇nerallerı̇nı̇n Araştırılması. Niğde Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, Cilt 5, Sayı 2, 90-96.

Son Yazılar

Trafik Sıkışıklığı ve Hava Kirliliği: Tıkanıklık Fiyatlandırması Çözüm Olabilir mi?
Trafik Sıkışıklığı ve Hava Kirliliği: Tıkanıklık Fiyatlandırması Çözüm Olabilir mi?

Günümüzde, şehirlerde yaşayan bireylerin karşılaştığı en büyük sorunlardan biri trafik sıkışıklığı ve buna bağlı olarak artan hava kirliliği olarak öne çıkmaktadır. Bu sorunlar ekonomik kayıpların yanı sıra çevresel ve...

Daha fazla oku
Siyah Karbon: Küresel Isınma ve Sağlık Üzerindeki Etkileri
Siyah Karbon: Küresel Isınma ve Sağlık Üzerindeki Etkileri

Güneş ışığını emerek atmosferi ısıtmasıyla tanınan siyah karbon, buzulların erimesinden ekstrem hava olaylarına kadar birçok olumsuz etkiye yol açıyor. Siyah Karbon Nedir? Siyah karbon, fosil yakıtların, biyoyakıtların ve biyokü...

Daha fazla oku
Toz Taşınımı Nedir?
Toz Taşınımı Nedir?

Toz taşınımı, atmosferdeki toz partiküllerinin hareket etmesi veya taşınması sürecidir. Bu partiküller genellikle rüzgar, termal hareketler, fırtınalar veya insan etkisiyle atmosferde taşınabilirler. Toz taşınımı, genellikle çöll...

Daha fazla oku
Sera Gazları ve Hava Kirleticileri
Sera Gazları ve Hava Kirleticileri

İklim değişikliği, günümüzde insanlığın karşılaştığı en büyük küresel sorunlardan biridir ve kökeni sanayi devriminden bu yana fosil yakıtların aşırı kullanımı, endüstrileşme, arazi kullanımındaki değişiklikler, orman...

Daha fazla oku
Avrupa Birliği ve ABD Hava kalitesi Standartlarını Güncelledi
Avrupa Birliği ve ABD Hava kalitesi Standartlarını Güncelledi

Hava kirliliği, günümüzde dünya çapında çevresel sağlık sorunlarının en önde gelen nedenlerinden biri olarak karşımıza çıkıyor. Bu kritik durumu ele alarak, hem Avrupa Birliği (AB) hem de Amerika Birleşik Devletleri (ABD) gibi k...

Daha fazla oku
Coğrafi Çevre Koşullarının Hava Kirliliği Üzerine Etkileri
Coğrafi Çevre Koşullarının Hava Kirliliği Üzerine Etkileri

Sağlıklı ve yaşam kalitesi yüksek, yaşanabilir fiziksel bir çevre için hava kalitesinin sağlanması büyük önem taşımaktadır. Ancak, günümüz kentleri, sadece beşeri faktörlerle değil, aynı zamanda coğrafi çevre koşullarla birl...

Daha fazla oku
Hava Kalitesinin Kolay Anlaşılması: Hava Kalitesi İndeksi
Hava Kalitesinin Kolay Anlaşılması: Hava Kalitesi İndeksi

Günümüzde hava kirliliği insan hayatına etki eden en tehlikeli sağlık sorunlarından biri kabul edilmektedir. Hava kalitesinin sağlanması pek çok açıdan hükümetler için önemli bir mesele haline gelmiştir. Bununla ilişkili olarak da ...

Daha fazla oku
Avrupa Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları (ESRS) ve Hava Kirliliği: Şirketlerin Gelecekteki Sorumlulukları ve Raporlama Standartları
Avrupa Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları (ESRS) ve Hava Kirliliği: Şirketlerin Gelecekteki Sorumlulukları ve Raporlama Standartları

31 Temmuz 2023 tarihinde Avrupa Komisyonu tarafından onaylanan düzenleme, Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlama Direktifi’ne (CSRD) tabi olan şirketleri, 2024 finansal döneminden itibaren raporlarını Avrupa Sürdürülebilirlik Raporlam...

Daha fazla oku
COP28: Sağlığı Öne Çıkarmaya Çalışan Yeni Bir İklim Vizyonu
COP28: Sağlığı Öne Çıkarmaya Çalışan Yeni Bir İklim Vizyonu

COP28 BAE İklim ve Sağlık Bildirgesi, sağlığı iklim müzakerelerinin odak noktasına yerleştirerek özellikle hava kirliliği, aşırı hava olayları ve bulaşıcı hastalıklara karşı küresel bir çözüm arayışını vurgulamaktadır. ...

Daha fazla oku
PM2.5 Ölçümünde Yenilikçi Çözüm: Sensörler
PM2.5 Ölçümünde Yenilikçi Çözüm: Sensörler

Günümüzde, hava kirliliği ve özellikle partikül madde (PM) seviyeleri konusunda artan endişeler, sensörlerin hava kalitesi izlemede önemli bir rol oynamasına neden olmaktadır. Bu sensörler, geleneksel ölçüm cihazlarına göre daha uygu...

Daha fazla oku